14/2/12

Σας ευχαριστώ

Αγαπητοί μου φίλοι,

με μεγάλη μου χαρά βλέπω ότι το συγκεκριμένο ιστολόγιο έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον σας και οι επισκέψεις είναι συχνές. 

Θέλω να σας ευχαριστήσω για το χρόνο που διαθέτετε να διαβάσετε τα άρθρα μου. 


Είναι σημαντικό για μένα να γνωρίζω πόσοι και κυρίως ποιοί από σας με παρακολουθείτε και γι' αυτό σας παρακαλώ είτε να εγγραφείτε στο blog (υπάρχει σχετική παραπομπή στο παράθυρο "Αναγνώστες") είτε να αξιολογείτε τα άρθρα (στο τέλος κάθε άρθρου υπάρχουν δύο κουτιά "Ενδιαφέρον" και "Αδιάφορο" τα οποία μπορείτε να κλικάρετε). 

Περιμένω τα σχόλια, τις ιδέες και τις πληροφορίες σας ως σχόλια στο κάθε άρθρο, διαφορετικά - αν δεν θέλετε να το κάνετε δημόσια - στο εμαίλ despina.zelianaiou@gmail.com.


Σας ευχαριστώ και πάλι για την ανταπόκρισή σας.

Οπούντιοι Λοκροί

Μπορεί το όνομα του χωριού μας να προέρχεται, σύμφωνα με μια άποψη από τους Οζολούς Λοκρούς, γεωγραφικά, όμως, το Ζέλι βρίσκεται  στην Οπούντια Λοκρίδα.

Σύμφωνα με το Στράβωνα (Γεωγραφικά , Θ' κεφ. 3) οι Οπούντιοι Λοκροί κατοικούσαν από την Αρχαϊκή εποχή στο μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Φθιώτιδας και ήταν διαχωρισμένοι σε δύο φύλα τους Οπούντιους (από την πόλη Οπούς) και τους Επικνημίδιους  (από το όρος Κνήμις) Λοκρούς.  Πρωτεύουσα ήταν η πόλη Οπούς ή Οπούντας (Αταλάντη). Σημαντικότερες πόλεις ήταν το Θρόνιο, η Σκάρφη, ο Κύνος (Λιβανάτες), ο Δαφνούς (Άγιος Κωνσταντίνος), η Τάρφη, η Βήσσα και η Ελάτεια.  

Το πολίτευμα των Λοκρών ήταν δημοκρατικό και σε αντίθεση με άλλες πόλεις – κράτη της αρχαίας Ελλάδας δεν ίσχυε το καθεστώς της δουλείας. Ο  Παραρρηγόπουλος στην "Ιστορια του Ελληνικού Έθνους" αναφέρει  ότι συχνά  εμπαιζόταν από τους συγχρόνους τους για το ότι δεν χρησιμοποιούσαν δούλους. Τα κτήματά τους τα καλλιεργούσαν φτωχοί αλλά ελεύθεροι πολίτες.


'Ελαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο, με 40 πλοία και αρχηγό τον Αίαντα το Λοκρό, όπως αναφέρει ο Όμηρος στην Ιλιάδα. Συμμετείχαν "πανστρατιῇ" (με όλοκληρο το στρατό τους), σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, στη μάχη των Θερμοπυλών και στη Ναυμαχία του Αρτεμισίου με 7 πλοία. Παρουσιάζονται ως πολεμιστές μεγάλης ανδρείας, που τιμούσαν ιδιαίτερα το θεό του πολέμου 'Αρη.

Τα χνάρια των Οπουντίων Λοκρών σβήνουν με την κατάκτηση του Οπούντα από τους Ρωμαίους το 195 π.Χ..

Αργυρά νομίσματα των Οπουντίων Λοκρών
4ος π.Χ. αιώνας










13/2/12

Οι μασκαράδες

'Αλλος ένας "θεσμός" της περιόδου των Αποκριών ήταν οι μασκαράδες. Το έθιμο κορυφωνόταν την τελευταία εβδομάδα της Αποκριάς με παρέες νεαρών, κυρίως, να μεταμφιέζονται και να γυρνάνε είτε στις φωτιές που άναβαν στις γειτονιές, είτε στα σπίτια, όταν ο καιρός δεν επέτρεπε "εξωτερικές δραστηριότητες".

Τα κοστούμια απλά κι ευφάνταστα. Τα μπαούλα και οι γιούκοι άνοιγαν και ό,τι μπορούσε να βρεθεί χρησιμοποιούταν. Τα μισοφόρια και τα μαντήλια των γιαγιάδων, τα γαμπριάτικα κοστούμια  και τα στρατιωτικά των πατεράδων, τα φουστάνια και τα νυφικά των μανάδων, ακόμα μεσάλια, σεντόνια και μαντανίες. 

Γέμιζαν οι δρόμοι από "γριές", "νύφες", "γαμπρούς" , "στρατηγούς" και "φαντάσματα" , οι έννοιες "batman", "superman", "spiderman", παντελώς άγνωστες. Με κόστος μηδέν το κέφι άναβε. Τα σπίτια άνοιγαν, χωρίς φόβο, όπως και οι καρδιές των ανθρώπων.Μνήμες μια άλλης εποχής που η ανθρωπιά περίσσευε κι η εγκληματικότητα ήταν μια λέξη άγνωστη.


12/2/12

Οι φωτιές της Αποκριάς

Καθώς οι Απόκριες πλησιάζουν, ήρθε στο νου μου ένα έθιμο που πρόλαβα και βίωσα στο Ζέλι στα παιδικά και τα εφηβικά μου χρόνια. Μιλάω για τις φωτιές που άναβαν στις γειτονιές κάθε βράδυ από την Τσικνοπέμπτη μέχρι και την Κυριακή της Αποκριάς.

Οι προετοιμασίες πυρετώδεις, από νωρίς το απόγευμα να μαζευτούν τα ξύλα, είτε ζητώντας τα από τους γείτονες, είτε κλέβοντας τα , όταν δεν βρίσκαμε ανταπόκριση ή όταν αργά το βράδυ πια μας τέλειωναν τα "νόμιμα" και θέλαμε να μείνουμε λίγο ακόμα.

Με το που έπεφτε το σκοτάδι  η φωτιά άναβε στο κέντρο της γειτονιάς και όλοι μικροί - μεγάλοι συγκεντρωνόμασταν γύρω της. Μουσική, χορός, ανέκδοτα, παιχνίδι , κουβέντα, γλυκά απαραίτητα και  κανέναν μεζεδάκι με λίγο κρασί που και που για να ανάβουν τα αίματα. Καμία φορά και καυγάδες, όταν κάποιος γείτονας φοβόταν μην του καπνιστεί το σπίτι κι επέμενε να σβήσει η φωτιά, χωρίς, ωστόσο, να το πετυχαίνει. Αλλά και κατασκοπία στις άλλες γειτονίες να δούμε πόσο μεγάλες ήταν οι δικές τους φωτιές και όποτε κρινόταν αναγκαίο δεν έλειπαν κι οι "δολιοφθορές" για να μη μας ξεπεράσουν οι αντίπαλοι.

Πολλά και τα ευτράπελα, ακόμα θυμάμαι το πάθημα του γείτονά μας - που κάθε βράδυ έβγαινε μ' ένα τενεκέ νερό  για .."πυρόσβεση" - όταν μια μέρα αλλάξαμε τον τενεκέ με το νερό στην αυλή του μ' έναν με πετρέλαιο. Κι εκεί που ήταν σίγουρος οτι η φωτιά θα σβήσει έμεινε "κάγκελο" όταν την είδε να φουντώνει.

Ωραίο το έθιμο και είναι κρίμα που πλέον δεν υπάρχει. Ο κόσμος διασκέδαζε, ερχόταν κοντά, κουβέντιαζε και συνεργαζόταν και ίσως να είναι αυτό το αντίδοτο στις δύσκολες ώρες που περνάμε, να αναβιώσουν όλα εκείνα τα έθιμα που τόσο μας έδεναν.


11/2/12

Οζολοί Λοκροί

Aναφορικά με το όνομα Ζέλι δύο θεωρίες έχουν διατυπωθεί. Η πρώτη και ίσως επικρατέστερη ότι προέρχεται από τη σλάβικη λέξη "Ζελιινάακοβ" που σημαίνει πράσινη πλαγιά. Η δεύτερη αναφέρει ότι το όνομα Ζέλι προήλθε από τους  Οζολούς ή Εσπερίους Λοκρούς που ήταν οι πρώτοι κάτοικοι της περιοχής.

Αξίζει, λοιπόν, να αφιερώσουμε λίγες γραμμές σ' αυτό το σχετικά άγνωστο φύλο των Λοκρών και να τους γνωρίσουμε λίγο καλύτερα. Ο Στράβων στα "Γεωγραφικά " (Θ, 3.1) αναφέρει ότι οι Εσπέριοι ή Οζολοί Λοκροί ήταν εγκατεστημένοι  στο δυτικό τμήμα της περιοχής της Λοκρίδας, δυτικά των Δελφών και χωριζόταν από την Οπουντία Λοκρίδα με το όρος Παρνασσός. Βόρεια συνόρευαν με την Δωρίδα, ανατολικά με την Φωκίδα, δυτικά με την Αιτωλία και νότια με τον Κορινθιακό κόλπο. Πρωτεύουσα τους ήταν η Άμφισσα και σημαντικότερες πόλεις η Ναύπακτος, το Ευπάλιον, η Οιάνθη και η Αλόπη. Έμβλημά τους ήταν ο αστερισμός "Έσπερος" (αποσπερίτης).

Το όνομα Οζολοί Λοκροί, σύμφωνα με τον Παυσανία, προήλθε από το ρήμα όζω που σημαίνει μυρίζω άσχημα, επειδή κατά μία εκδοχή δεν φορούσαν ενδύματα από ύφασμα αλλά προβιές ζώων. Ο δε Στράβων υποστηρίζει ότι η ονομασία προέρχεται από το δύσοσμο νερό που έρεε από Λόφο Ταφιασσό, μυθικό τάφο του Κενταύρου Νέσσου. 

Λόγω των ορεινών όγκων της περιοχής τους ήταν απομονωμένοι και πολιτισμικά κατώτεροι των συγγενών τους Οπουντίων Λοκρών. Αναφέρονται τον καιρό του Πελοποννησιακού πολέμου από τον  Θουκυδίδη ως ημι-βάρβαροι όπως οι Αιτωλοί και οι Ακαρνάνες. 

Οι Οζολοί Λοκροί διατήρησαν την ονομασία τους μέχρι τη Ρωμαϊκή εποχή, από εκεί έπειτα κι έπαψαν να αναφέρονται ως ξεχωριστό φύλο.

Αργυρό νόμισμα Οζολών Λοκρών 5ος π.Χ. αιώνας


Aίας ο Λοκρός

"Toυς Λοκρούς τους κυβερνούσε ο γοργοπόδαρος Αίας ο γιός του Οϊλέα,
πιο μικρόσωμος, όχι τόσος όσος ο Αίας ο γιος του Τελαμώνα. 
Ήταν μικρός και φορούσε λινό θώρακα στο κοντάρι 
όμως ξεπερνούσε όλους τους Έλληνες και τους Αχαιούς.
Αυτοί κατοικούσαν στον Κύνο και στον Οπούντα και στην Κάλλιαρο
 και στη Βήσσα και στη Σκάρφη και στις όμορφες Αυγείες 
και στην Τάρφη και στο Θρόνιο κοντά στο ρέμα του Βοάγριου.
Αυτόν ακολουθούσαν 40 μαύρα καράβια των Λοκρών 
που κατοικούσαν απέναντι απ' την ιερή την Εύβοια."


Ομήρου Ιλιάδα, Ραψωδία Β’ στίχοι  525-535
Μετάφραση : Νίκος Καζαντζάκης



Γιός του βασιλιά των Λοκρών Οϊλέα και της Εριώπης. Έλαβε μέρος στον Τρωϊκό πόλεμο ως επικεφαλής των Λοκρών με 40 πλοία, όπως αναφέρει ο Όμηρος στην Ιλιάδα.  

Ο βιασμός της Κασσάνδρας από τον Αίαντα
Πίνακας του  Solomon Joseph Solomon
Παρουσιάζεται ως εξαιρετικός μαχητής, τέλειος ακοντιστής και τοξότης και "γοργοπόδαρος" που μόνο ο Αχιλλέας μπορούσε να τον ξεπεράσει στο τρέξιμο.

Για να ξεχωρίζει από τον Αίαντα τον Τελαμώνιο στην Ιλιάδα αποκαλείται "μικρός" λόγω του μικρού του αναστήματος. Αυτή δεν ήταν η μόνη διαφορά που είχαν οι συνονόματοι ήρωες. Ενώ ο Τελαμώνιος ήταν σεμνός, λιγόλογος και καρτερικός, ο Λοκρός παρουσιάζεται ως αλαζόνας, ακόλαστος, αθυρόστομος και ασεβής προς τους θεούς.

Σύμφωνα με το μύθο κατά την Άλωση της Τροίας ο Αίας εισέβαλε στο ναό της Αθηνάς και βίασε την κόρη του Πριάμου Κασσάνδρα, γεγονός που προκάλεσε την οργή της Θεάς. Η Αθηνά για να εκδικηθεί για την ατίμωση έσπειρε σειρά δεινών στη Λοκρίδα. Οι Λοκροί προσέφυγαν στο Μαντείο των Δελφών και εξαναγκάστηκαν για να εξευμενίσουν τη θεά να στέλνουν κάθε χρόνο στην Τροία δύο παρθένες ως υπηρέτριες στο Ναό της. Η διαδικασία αυτή κράτησε 1000 χρόνια και έληξε οριστικά το 264 π.χ.

O θάνατος του Αίαντα


Ο ιδιόρρυθμος χαρακτήρας  του Αίαντα αποδεικνύεται και με το θάνατό του. Φεύγοντας από την Τροία η Αθηνά τον καταδίωξε για τη βέβηλη πράξη του και προκαλώντας μεγάλη τρικυμία βύθισε τα πλοία των Λοκρών στον Καφηρέα. Όλοι οι Λοκροί πνίγηκαν εκτός από τον ίδιο, που με τη βοήθεια του Ποσειδώνα κατάφερε να κολυμπήσει και να καταφύγει σ' ένα βράχο. Ακόμα και τότε όμως αντί να ευχαριστήσει τους θεούς για τη διάσωσή του, άρχισε να βρίζει και να  τους προκαλεί λέγοντας πως θα είχε σωθεί ακόμα και χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Ο Ποσειδώνας εξοργισμένος από την αλαζονεία και την αχαριστία του Αίαντα κομμάτιασε με την τρίαινά του το βράχο και ο ήρωας πνίγηκε.

Οι Λοκροί τιμούσαν τον Αίαντα ως γενάρχη τους και πάντα στις μάχες που έδιναν άφηναν μια θέση κενή θεωρώντας ότι ο ήρωας πολεμά μαζί τους. 
Ο Αίας ο Λοκρός
 όπως απεικονίζεται σε νόμισμα
των Οπουντίων  Λοκρών  που χρονολογείται   το 369 π.Χ.


10/2/12

Σχετικά με "Το Ζέλι σήμερα"

Αγαπητοί μου φίλοι,

Θα ήθελα να σας καλωσορίσω σ' αυτό το ιστολόγιο . Σκοπός μου είναι να καταφέρω να καταγράψω την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα του τόπου μας, που, δυστυχώς, έχουν αρχίσει να λησμονούνται. Οι πηγές είναι μηδαμινές και ελάχιστες πληροφορίες μπορούν να αντληθούν από τα βιβλία της ιστορίας. Όμως η ιστορία ενός τόπου δε χάνεται, ακόμα κι αν δεν υπάρχει καμία γραπτή αναφορά. Πολλές φορές κρύβεται στα τοπωνύμια, στη διάλεκτο, στα έθιμα και τις μνήμες των ανθρώπων , ακόμα και στους θρύλους, τα παραμύθια της παιδικής μας ηλικίας, που όλοι ακούσαμε από τους παππούδες μας. 

Άμεση προτεραιότητα μου επίσης η καταγραφή της σύγχρονης ζωής κι η προβολή του χωριού μας στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό. Πιστεύω πως το Ζέλι διαθέτει πολλά στοιχεία που μπορούν να το καταστήσουν επισκέψιμο και όχι μόνο για όσους μεγαλώσαμε εκεί. Βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τις παραλίες της Σκάλας, της Αρκίτσας και των Λιβανατών. Είναι πολύ κοντά στο χιονοδρομικό κέντρο του Παρνασσού και την Αράχωβα. Αποτελεί εξαιρετικό κυνηγότοπο και πάνω από όλα διαθέτει μεγάλη φυσική ομορφιά με πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε το μοναστήρι του Προφήτη Ηλία, το σημαντικότερο αξιοθέατο του τόπου μας, ένα Βυζαντινό μνημείο που πλέον έχει πλήρως αναστηλωθεί. 

Σ'αυτή την προσπάθεια θα ήθελα τη βοήθεια όλων σας. Γράψτε μου τις μνήμες, τις απόψεις, τα σχόλια και τις ιδέες σας. Μπορείτε επίσης να θέσετε όποιο θέμα θεωρείτε ότι πρέπει να αναφερθεί. 

Σας ευχαριστώ πολύ για το χρόνο που διαθέσατε να διαβάσετε αυτό το σημείωμα και ελπίζω η προσπάθεια αυτή να βρει ανταπόκριση από όλους σας.